حدیث روز
امام علی (ع) می فرماید : هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬ خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

افزونه جلالی را نصب کنید. 4 ذو الحجة 1443 Tuesday, 5 July , 2022 ساعت ×
اطاعت از پدر و مادر
۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۶:۰۰
شناسه : 19044
0
منبع : سایت جامع خانواده اسلامی
پ
پ

الف ) سفارش به اطاعت ازآنان

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم : اَلْعَبْدُ الْمُطِیعُ لِوَالِدَیْهِ وَلِرَبِّهِ فِی أَعْلَى عِلِّیِینَ.

ینابیع الموده ، ج ۲ ، ص ۷۴ / کنزالعمال ، ج ۱۶ ، ص

۴۶۷

پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند : بنده ای که مطیع پدر و مادر و مطیع خداوند باشد جایگاهش برترین جایگاه است.

ب ) اگر والدین ما را به دست برداشتن از باورهای صحیح امر نمایند ، اطاعتشان ممنوع است

۱ . هرگز نباید رابطه ما با پدر و مادر مقدّم بر رابطه ما با خداوند متعال و مکتب باشد.

۲ . وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ حُسْناً وَ إِنْ جاهَداکَ لِتُشْرِکَ بِی ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِی الصَّالِحِینَ .

سوره العنکبوت (۲۹): آیات ۸ تا ۹

ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکى کند، و اگر آنها تلاش کنند که براى من شریکى قائل شوى که به آن علم ندارى، از آنها اطاعت مکن، بازگشت همه شما به سوى من است، و شما را از آنچه انجام مى‏دادید با خبر خواهم ساخت .

ج ) اگر والدین به ترک و اجب و یا انجام حرام امر کنند ، اطاعتشان ممنوع است

۱ . فِیمَا کَتَبَ الرِّضَا علیه السلام لِلْمَأْمُون لعنه الله : بِرُّ الْوَالِدَیْنِ وَاجِبٌ وَ إِنْ کَانَا مُشْرِکَیْنِ وَ لَا طَاعَهَ لَهُمَا فِی مَعْصِیَهِ الْخَالِق‏ .

بحارالأنوار ، ج ۷۱ ، ص ۷۲

در چیزهایی که حضرت رضا علیه السلام به مأمون لعنه الله علیه نوشتندآمده است : احسان و نیکی به پدر و مادر واجب است اگرچه مشرک باشند و در معصیتِ پروردگار نباید از آنان اطاعت کرد .

۲ . سؤال : اینجانب تنها پسر خانواده هستم، اکنون که تکلیف شرعى شده که به جبهه بروم، والدینم مخالفت مى‏کنند، البتّه ایشان معتقد به اسلام و انقلابند، ولى چون مادرم دچار ناراحتى قلبى است مرا از رفتن منع مى‏کنند، آیا مجاز هستم که بدون توجّه آنان به جبهه بروم؟

جواب : تا موقعى که جبهه ‏ها نیاز به نیرو دارند، شرکت در جبهه واجب است و اذن والدین شرط نیست.

استفتاءات امام ، ج‏۱، ص: ۴۹۶ ، سؤال ۱۴

۳ . سؤال : جوانى هستم بیست ساله، علاقه زیادى به شرکت در جنگ داشته و دارم ولى پدر و مادرم به علّت این که من تنها فرزند خانواده هستم، با رفتن من به جبهه مخالفت مى‏کنند، البتّه من مى‏توانم بدون اجازه آنها و به زور بروم ولى فکر کردم رفتن من از نظر شرعى شاید اشکال داشته باشد و در قیامت مورد باز خواست قرار گیرم! لطفا تکلیف مرا روشن کنید!

جواب : تا موقعى که جبهه ‏ها نیاز به نیرو دارند، اجازه والدین شرط نیست‏ .

استفتاءات امام ، ج‏۱، ص: ۴۹۶ ، سؤال ۱۵

۴ . سؤال – پدر اینجانب به جبهه رفته و مرا تا بازگشت خود از رفتن به جبهه منع نموده است وظیفه اینجانب را طبق فتواى امام در شرایط فعلى مرقوم فرمائید؟

جواب – اگر با مراجعه به مسؤولین محرز شود حضور شما در جبهه لازم است منع پدر مانع نیست.

استفتاءات امام ، ج‏۱، ص: ۵۰۵ ، سؤال ۴۰

۵. سؤال – خواهرى علاقه‏مند به حجاب است، ولى پدر و مادرش (که در ظاهر مسلمان هستند ولى در عمل مخالف) با حجاب دختر مخالفت مى‏کنند، و در صورت «پوشش» به او انواع تهمت ها و بر چسب ها مى‏زنند. حکم خداوند در این مورد چیست؟

جواب‏ – در رعایت حجابِ واجب رضایت پدر و مادر معتبر نیست، و اگر او را أمر مى‏کنند که حجاب نداشته باشد دستور آنها را مخالفت کند و حجاب را مراعات نماید.

استفتاءات امام ، ج‏۳، ص: ۲۵۶ ، سؤال ۲۸

سؤال ۷۹۶: اگر روزه‏دار باشم و مادرم مرا وادار به خوردن غذا یا نوشیدن کند، آیا روزه‏ام باطل می‏شود؟

جواب : خوردن و آشامیدن روزه را باطل مى‏کند، هرچند بر اثر درخواست و اصرار شخص دیگرى باشد.

سایت رهبری

یاد سپاری مهم

از مطالبِ قبل یک اصل کلى استفاده مى‏شود که هیچ چیز نمى‏تواند بر ارتباط انسان با خدا حاکم گردد که آن مقدم بر همه چیز است، حتّى بر پیوند با پدر و مادر که نزدیکترین پیوندهاى عاطفى است. حدیث معروف‏ « لا طاعه لمخلوق فى معصیه الخالق ؛ اطاعت از مخلوق در عصیان خالق روا نیست » که از امیر مؤمنان على علیه السلام نقل شده معیار روشنى را در این مسائل به دست مى‏دهد «۱»، ولی در سوره لقمان بعد از عدم اطاعت در مورد امرِ به شرک مى‏فرماید: « وَ صاحِبْهُما فِی الدُّنْیا مَعْرُوفاً ؛ یعنی در عین اینکه دعوت آنها را به شرک مپذیر در امور دنیا نسبت به آنها ارفاق کن و در معاشرت با آنها به نیکى عمل نما » ؛ زیرا مبادا کسى چنین تصور کند که مخالفت با پدر و مادر در مورد دعوت به شرک، دلیل بر بد رفتارى با آنها است، و این نهایت تاکید اسلام را در مورد احترام به پدر و مادر ثابت مى‏کند.

ر . ک : تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص ۲۱۷

(۱)” نهج البلاغه” کلمات قصار جمله ۱۶۵.

د ) در غیر مواردِ اطاعت ممنوع آیا اطاعتِ آنان مطلقاً واجب است یا در صورتی که مخالفت سببِ ناراحتی و اذیّت آنان گردد ؟

اگر مخالفت سببِ ناراحتی و اذیّتِ آنان گردد به فتوای همه حرام است [ مگر آن چه از فرزند می خواهند سببِ عسر و حرج و سختی فراوان بر فرزند باشد و یا متضمّن ضررفوق العاده ی دینی یا دنیوی گردد ] و امّا اگر سببِ ناراحتی و اذیّت نشود مورد اختلاف است به طور مثال :

۱ . سؤال : اطاعت از پدر و مادر تا چه حد بر فرزند لازم است و آیا اجداد و جدّات هم حکم پدر و مادر را دارند ؟

جواب : در اموری که انجام آن موجب ناراحتی آنهاست از حیث شفقتِ پدر و مادری اطاعت شود و فرقی بین پدر و مادر و اجدادِ او نیست .

رساله مؤسسه نشر آثار امام ، مسائل متفرقه ، سؤال ۸۵

۳ . مسأله : سفری که واجب است مانند سفرِِ حجِِ واجب ، نهی والدین اثری ندارد و امّا سفرِ غیرِ واجب اگر مخالفت با آنان سببِ ناراحتی و اذیّتِ آنان گردد حرام است و انسان باید در آن سفر نماز را تمام بخواند و روزه هم بگیرد .

ر . ک : توضیح المسائل مراجع ، مسأله ۱۲۹۵

۴ . مسأله : روزه ی مستحبّى اولاد اگر اسباب اذیت پدر و مادر یا جدّ شود جایز نیست بلکه اگر اسباب اذیت آنان نشود ولى او را از گرفتن روزه ی مستحبّى جلوگیرى کنند احتیاط واجب آن است که روزه نگیرد.

توضیح المسائل مراجع ، مسأله ۱۷۴۱

ه ) در واجبات کفایی ( مانند جهاد و دفن میّت مسلمان و …) اگر به اندازه کافی نیرو باشد و پیشقدم شدنِ فرزند سببِ اذیّت آنان گردد نباید پیشقدم گردد

۱ . عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم فَقَالَ : إِنِّی رَجُلٌ شَابٌّ نَشِیطٌ وَ أُحِبُّ الْجِهَادَ وَ لِی وَالِدَهٌ تَکْرَهُ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله و سلم : ارْجِعْ فَکُنْ مَعَ وَالِدَتِکَ فَوَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً لَأُنْسُهَا بِکَ لَیْلَهً خَیْرٌ مِنْ جِهَادِکَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ سَنَهً .

الکافی ، ج ۲ ، ص ۱۶۳ ، باب البر بالوالدین

جابر نقل کرده است : شخصی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عرض کرد : من جوانی با نشاط هستم . دوست دارم در راه خدا به میدان جهاد قدم بگذارم ولی مادری دارم که حضور مرا در میدان جهاد خوش ندارد پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : برگرد و با مادرت همراه باش . قسم به آن خدایی که مرا به پیغمبری مبعوث کرد ، ارزشِ یک شب حضور تو نزد مادرت و انس او به تو ، از یک سال حضور در میدان جهاد بیشتر است [ البتّه روشن است که این مسأله در جایی است که نیروی رزمنده در جبهه به مقدار لازم وجود دارد ].

۲ . عن معاویه بن جاهمه عن أبیه : قال : أتیت رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم أستشیره فی الجهاد فقال النبی صلى الله علیه و آله وسلم : ( ألک والدان ؟ ) قلت : نعم قال : ( الزمهما فإن الجنه تحت أرجلهما ) .

میزان الحکمه ، ج ۱۰ ، ص ۷۱۳

شخصی به نام معاویه ین جاهمه نقل کرده است که خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم رفتم تا در موردِ شرکت در جهاد مشورت کنم . حضرت پرسیدند آیا پدر و مادرت هستند ؟ عرض کردم : آری . فرمودند : در خدمتِ آن دو باش ؛ زیرا بهشت زی پای آن دو می باشد .

۳ . در صورتی که انجام گرفتن واجبات کفائیّه توسطِ دیگران معلوم یا مظنون باشد والدین می توانند فرزند خود را از آن واجباتِ کفائیّه منع نمایند .

و ) اگراطاعتِ از آنان مستلزم ترک مستحب و یا انجام مکروهی باشد و مخالفتِ فرزندسببِ ناراحتی آنان گردد ، اطاعتشان لازم است

۱. اطاعت والدین از واجبات مهمّه ی شرعیّه است در جمیع امور مباحه و مستحبّه و مکروهه که اگر امر کردند واجب می شود و اگر نهى کردند حرام می شود .

أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‏۸، ص: ۲۳۹

۲ . قال بعضهم تجب علیه طاعتهما فی کل فعل و إن کان شبهه فلو أمراه بالأکل معهما فی مال یعتقده شبهه أکل لأن طاعتهما واجبه و ترک الشبهه مستحب .

بحارالأنوار ، ج ۷۱ ، ص ۳۶

بعضی از علما فرموده اند : اطاعتِ از والدین حتّی در شبهات واجب است ؛ بنابراین اگر از او بخواهند که با آنان از غذای شبهه ناکی استفاده نماید باید اطاعت نماید ؛ زیرا ترکِ شبهه مستحب ولی اطاعت از آنان واجب است .

بحارالأنوار ، ج ۷۱ ، ص ۳۶

۳ . پدر و مادر در زمانی که وقتِ نماز وسعت دارد اگر فرزند را به کاری امرنمایند ، باید نماز را تأخیر انداخته و امرِ آنان را اطاعت نماید

بحارالأنوار ، ج ۷۱ ، ص ۳۶

ز) تا زنده ایم باید مطیع ِ آنان باشیم

سؤال : اطاعتِ والدین تا چه زمانی واجب است ؟

جواب : همیشه واجب است ؛ یعنی اگر فرزند ، پیرهم شده باشد باید از پدر و مادر اطاعت کند .

جامع الاحکام ، ج ۲ ص ۱۰۴ ، سؤال ۱۵۱۷

ح ) وظیفه ی فرزند در مخالف بودن ِ خواسته ی پدر و مادر با یکدیگر

در صورت مخالف بودنِِ خواسته های پدر و مادر ، اگر خواست یکی از آن دو خلافِ شرع است باید از او اطاعت ننماید و اگر خواست هردو شرعی است در صورتی که فرزند بتواند طوری عمل کند که نظرِهردوجلب شود ، باید چنین کند و اگر جمع کردن میان نظرِ آن دو ممکن نیست بعضی از فقهاء فرموده اند : مخیِّر است یعنی از هرکدام اطاعت کند به وظیفه اش عمل نموده است و بعضی از فقها فرموده اند : باید آنکه مهمّ تر است اختیار نماید و بعضی فرموده اند : رضایتِ مادر را مقدّم بدارد .

۱ . در ارتباط با بحث مشروع بودن به صراط النجاه ، ج۳ ، سؤال ۳۰۰ رجوع شود .

۲ . مرحوم محمّد تقى فلسفى واعظ شهیر ایران زمین در خاطرات خود علّت منبرى شدن خود را جمع نمودن بین دو نظر پدر بزرگوار و مادر مکرّمه‏شان مى‏دانند که خواسته‏اند هر دو را راضى نگهدارند: علّت منبرى شدنِ من خواست مادرم طوبى خانم دختر مرحوم آقا ابوالحسن
تاجر اصفهانى ساکن تهران بود. در آن زمان خانواده‏ها به روحیّات و اخلاقیّات فرزندان خود بسیار توجّه داشتند. به دخترها قرآن و دعا خواندن یاد مى دادند، ولى نه نوشتن در کار بود و نه خواندن کتب متفرّقه. مادرم نیز از همان قبیل بود. او خیلى بزرگوار و پر عاطفه بود و تا جایى که دستش مى رسید به ضعفا کمک مى کرد. به امور دینى هم علاقه‏ى فراوان داشت و به شرحى که خواهم گفت، علّت منبرى شدن من هم خواست مادرم بود. حتى مدّتى بین او و پدرم در این‏باره گفت‏وگو بود. پدرم معتقد بود که من باید درس بخوانم و مادرم مى گفت که بایستى منبر بروم. عاقبت پدر و مادر توافق کردند که از صبح شنبه تا غروب چهارشنبه، وقت من براى درس خواندن در اختیار پدر باشد؛ و از شب پنج‏شنبه تا روز جمعه اوقات تعطیلىِ درس طلبگى اختصاص به منبر داشته باشد. بدین ترتیب، مادرم که عاشق حضرت ابا عبدالله علیه‏السلام بود، به آرزوى خویش رسید و مرا در مسیر خطابه و منبر قرار داد.

خاطرات و مبارزات حجه الاسلام و المسلمین فلسفی ، مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، ص ۴۰

۳ . در ارتباط با بحث مخیّر بودن به صراط النجاه ، ج۳ ، سؤال ۳۰۰ رجوع شود

۴ . سؤال :‌ مقامِ مادر بالاتر است یا پدر ؟ در مقامِ تعارض بین امرِ پدر و مادر ، کدام را ترجیح می دهیم ؟

جواب : مقامِ هر دو والاست و تا می توانید در میان آن دو جمع کنید و در صورتی که امکان نداشته باشد بر حسبِ اهمیّت موارد باید عمل کرد و آنچه مهم تر است مقدّم شود .

استفتائات جدید ، آیت الله مکارم ، ج ۳ ، ص سؤال ۱۵۶۳

۵ . سؤال : آیا پدر نسبت به مادر در رابطه با فرزند، ذى حق‏تر و داراى اولویت است؟ و اگر پدر یا جدّ پدرى اولویّتى ندارند بلکه پدر و مادر هر دو به یک مقدار صاحب حق هستند، آیا هنگام اختلاف، قول پدر مقدّم است یا قول مادر؟

جواب : پاسخ با اختلاف حقوق مختلف مى‏شود، ولایت بر صغیر به عهده پدر و جدّ پدرى است و حضانت فرزند پسر تا دو سالگى و فرزند دختر تا هفت سالگى با مادر است و بعد از آن با پدر است و حقّ اطاعت و حرمت اذیّت پدر و مادر توسط فرزند به یک مقدار است و فرزند باید حال مادر را بیشتر مراعات کند، در روایات وارد شده که بهشت زیر پاى مادران است .

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت سایت اسلام اصیل، منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.