حدیث روز
امام علی (ع) می فرماید : هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬ خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

افزونه جلالی را نصب کنید. 4 ذو الحجة 1443 Tuesday, 5 July , 2022 ساعت ×
تحمّلِ سختی های احسان به والدین
۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۷:۰۰
شناسه : 19266
0
منبع : سایت جامع خانواده اسلامی
پ
پ

 عَنِ النَّبِیِّ صلى الله علیه و آله و سلم أَنَّهُ قَالَ: أُوصِی الشَّاهِدَ مِنْ أُمَّتِی وَ الْغَائِبَ وَ مَنْ فِی أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ بِبِرِّ الْوَالِدَیْنِ وَ إِنْ سَافَرَ أَحَدُهُمْ فِی ذَلِکَ سِنِینَ فَإِنَّ ذَلِکَ مِنْ أَمْرِ الدِّیْنِ .

مستدرک‏الوسائل ،ج ۱۵، ص ۱۷۷

پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند : افراد حاضر و غایب و کسانی را که در صلب پدران و یا در رحم مادران هستند تا روز قیامت سفارش می کنم که به پدر و مادر خویش احسان و نیکی نمایند اگر چه لازم باشد برای انجام این کار سال ها زحمتِ سفر را متحمّل گردند ؛ زیرا این کار جزء دین است .

 

۲ . قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام : …. أَمَّا فِی الْعِشْرَهِ …. وَ احْتَمِلْ أَذَاهُمَا …..

مستدرک‏الوسائل ، ج ۱۵، ص ۱۹۸

حضرت صادق علیه السلام [ در وظیفه ی ما نسبت به معاشرت با والدین ] فرمودند : [ یکی از آن وظایف آن است که ] اذیّت های آنان را تحمّل نمایی .

۳ . عَنْ أَبِی وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ … قَالَ أَبُوعَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : …. وَ أَمَّا قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ( إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما / سوره اسراء / ۲۳ ) قَالَ : إِنْ أَضْجَرَاکَ فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَ لَا تَنْهَرْهُمَا إِنْ ضَرَبَاکَ قَالَ : ( وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا کَرِیماً ) قَالَ : إِنْ ضَرَبَاکَ فَقُلْ لَهُمَا غَفَرَ اللَّهُ لَکُمَا فَذَلِکَ مِنْکَ قَوْلٌ کَرِیمٌ .

الکافی ، ج ۲ ، ص ۱۵۷ ، باب البر بالوالدین

شخصی به نام ابوولاّد از امام صادق علیه السلام از تفسیر آیه / ۲۴ سوره اسراء سؤال کرد حضرت فرمودند : اگر تورا خسته کرده و ناراحت نمودند مبادا کلمه نامناسب که دلالت بر کم حوصله گی باشد از زبانت خارج شود و حتّی اگر تورا کتک زدند بگو : « غَفَرَ الّلهُ لَکُمَا ؛ خداوند شما را مورد مغفرت قرار دهد » که این سخنِ بزرگوارانه از تو انتظار می رود .

هجدهم : رفق ورزیدن نسبت به آنان

۱ . قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام : … أَمَّا فِی الْعِشْرَهِ …. وَ ارْفُقْ بِهِمَا …

مستدرک‏الوسائل ، ج ۱۵، ص ۱۹۸

حضرت صادق علیه السلام [ در وظیفه ی ما نسبت به معاشرت با والدین ] فرمودند : [ یکی از آن وظایف آن است که ] نسبت به آنان رفق داشته باشی …

۲ . رفق یعنی در همان حدّی که هستند از آنان انتظار داشته باشی ، از نظرِ مال ، امکانات ، سواد ، فرهنگ ، استعداد ، دین و ایمان و…. و خود را با شرایطِ آنان وفق دادن .

نوزدهم : دعا و طلبِ مغفرت برای آنان

الف ) سفارش به دعا و طلب مغفرت برای والدین

۱ . در قرآن‏کریم دعاهای انبیای عظام در حقِّ والدین خود نقل شده است؛ مانند: ﴿ربّ اغفرلی ولوالدیّ/نوح /۲۸ ﴾ از زبان حضرت نوح(ع)، و ﴿ربّنا اغفرلی ولوالدیّ/ ابراهیم/۴۱ ﴾ از زبان حضرت ابراهیم (ع) که مسلمانان موظّف به پیروی از ملّت او هستند: ﴿وَ اتَّبَعَ ملّه إبراهیم حنیفاً/ نساء/ ۱۲۵﴾ نقل چنین دعاهایی حامل این پیام است که فرزندان، نباید نسبت به والدین، تنها به احسان و نیکی اکتفا کنند، بلکه برای آنان آمرزش بخواهند؛ بنابراین، از مصادیق احسان به والدین دعا در حق آنان و طلب آمرزش برای آنان است .

تسنیم ، ج ۵ ، ص ۳۷۹

۲ . آخرین فرمانِ آیه ۲۳ سوره اسراء نسبت به والدین دعا و طلب مغفرت برای آنان است: ﴿وقل ربّ ارْحمهما کما ربّیانی صغیراً﴾ تا توفیق اصلاح خویشتن یا ترفیع درجه، نصیبشان گردد و جمله ﴿ربّ ارحمهما﴾ از بهترین دعاهای مستجاب است؛ زیرا ممکن نیست خدای سبحان دستور دعا بدهد و راه اجابت آن را ببندد؛ گرچه خداوند همه دعاها را منشأ اثر قرار داده است، ولی فرمان به دعا در مورد خاص نشان استجابت حتمی آن است.

تسنیم ، ج ۵ ، ص ۳۷۴

۳ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم : إُذَا تَرَکَ الْعَبْدُ الدُّعَاءَ لِلْوَالِدَیْنِ فَاِنَّهُ یَنْقَطِعُ عَنْهُ الرِّزْقَ .

کنز العمال ، ج ۱۶ ، ص۴۸۲

پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند : هرگاه کسی به پدر و مادرش دعا نکند روزیش دچار مشکل می گردد.

ب ) برای والدین از خداوند متعال چه بخواهیم ؟

حضرت زین العابدین علیه السلام در دعای ۲۴ صحیفه سجّادیّه بهترین درخواست ها را به شرح زیر به ما آموزش داده اند :

(۱) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ، وَ أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّاهِرِینَ، وَ اخْصُصْهُمْ بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ بَرَکَاتِکَ وَسَلَامِکَ. (۲) وَ اخْصُصِ اللَّهُمَّ وَالِدَیَّ بِالْکَرَامَهِ لَدَیْکَ، وَ الصَّلَاهِ مِنْکَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. (۳) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلْهِمْنِی عِلْمَ مَا یَجِبُ لَهُمَا عَلَیَّ إِلْهَاماً، وَ اجْمَعْ لِی عِلْمَ ذَلِکَ کُلِّهِ تَمَاماً، ثُمَّ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تُلْهِمُنِی مِنْهُ، وَ وَفِّقْنِی لِلنُّفُوذِ فِیمَا تُبَصِّرُنِی مِنْ عِلْمِهِ حَتَّى لَا یَفُوتَنِی اسْتِعْمَالُ شَیْ‏ءٍ عَلَّمْتَنِیهِ، وَ لَا تَثْقُلَ أَرْکَانِی عَنِ الْحَفُوفِ فِیمَا أَلْهَمْتَنِیهِ (۴) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ کَمَا شَرَّفْتَنَا بِهِ، وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، کَمَا أَوْجَبْتَ لَنَا الْحَقَّ عَلَى الْخَلْقِ بِسَبَبِهِ. (۵) اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی أَهَابُهُمَا هَیْبَهَ السُّلْطَانِ الْعَسُوفِ، وَ أَبَرُّهُمَا بِرَّ الْأُمِّ الرَّؤُفِ، وَ اجْعَلْ طَاعَتِی لِوَالِدَیَّ وَ بِرِّی بِهِمَا أَقَرَّ لِعَیْنِی مِنْ رَقْدَهِ الْوَسْنَانِ، وَ أَثْلَجَ لِصَدْرِی مِنْ شَرْبَهِ الظَّمْآنِ حَتَّى أُوثِرَ عَلَى هَوَایَ هَوَاهُمَا، وَ أُقَدِّمَ عَلَى رِضَایَ رِضَاهُمَا وَ أَسْتَکْثِرَ بِرَّهُمَا بِی وَ إِنْ قَلَّ، وَ أَسْتَقِلَّ بِرِّی بِهِمَا وَ إِنْ کَثُرَ. (۶) اللَّهُمَّ خَفِّضْ لَهُمَا صَوْتِی، وَ أَطِبْ لَهُمَا کَلَامِی، وَ أَلِنْ لَهُمَا عَرِیکَتِی، وَ اعْطِفْ عَلَیْهِمَا قَلْبِی، وَ صَیِّرْنِی بِهِمَا رَفِیقاً، وَ عَلَیْهِمَا شَفِیقاً. (۷) اللَّهُمَّ اشْکُرْ لَهُمَا تَرْبِیَتِی، وَ أَثِبْهُمَا عَلَى تَکْرِمَتِی، وَ احْفَظْ لَهُمَا مَا حَفِظَاهُ مِنِّی فِی صِغَرِی. (۸) اللَّهُمَّ وَ مَا مَسَّهُمَا مِنِّی مِنْ أَذًى، أَوْ خَلَصَ إِلَیْهِمَا عَنِّی مِنْ مَکْرُوهٍ، أَوْ ضَاعَ قِبَلِی لَهُمَا مِنْ حَقٍّ فَاجْعَلْهُ حِطَّهً لِذُنُوبِهِمَا، وَ عُلُوّاً فِی دَرَجَاتِهِمَا، وَ زِیَادَهً فِی حَسَنَاتِهِمَا، یَا مُبَدِّلَ السَّیِّئَاتِ بِأَضْعَافِهَا مِنَ الْحَسَنَاتِ. (۹) اللَّهُمَّ وَ مَا تَعَدَّیَا عَلَیَّ فِیهِ مِنْ قَوْلٍ، أَوْ أَسْرَفَا عَلَیَّ فِیهِ مِنْ فِعْلٍ، أَوْ ضَیَّعَاهُ لِی مِنْ حَقٍّ، أَوْ قَصَّرَا بِی عَنْهُ مِنْ وَاجِبٍ فَقَدْ وَهَبْتُهُ لَهُمَا، وَ جُدْتُ بِهِ عَلَیْهِمَا وَ رَغِبْتُ إِلَیْکَ فِی وَضْعِ تَبِعَتِهِ عَنْهُمَا، فَإِنِّی لَا أَتَّهِمُهُمَا عَلَى نَفْسِی، وَ لَا أَسْتَبْطِئُهُمَا فِی بِرِّی، وَ لَا أَکْرَهُ مَا تَوَلَّیَاهُ مِنْ أَمْرِی یَا رَبِّ. (۱۰) فَهُمَا أَوْجَبُ حَقّاً عَلَیَّ، وَ أَقْدَمُ إِحْسَاناً إِلَیَّ، وَ أَعْظَمُ مِنَّهً لَدَیَّ مِنْ أَنْ أُقَاصَّهُمَا بِعَدْلٍ، أَوْ أُجَازِیَهُمَا عَلَى مِثْلٍ، أَیْنَ إِذاً یَا إِلَهِی طُولُ شُغْلِهِمَا بِتَرْبِیَتِی وَ أَیْنَ شِدَّهُ تَعَبِهِمَا فِی حِرَاسَتِی وَ أَیْنَ إِقْتَارُهُمَا عَلَى أَنْفُسِهِمَا لِلتَّوْسِعَهِ عَلَیَّ (۱۱) هَیْهَاتَ مَا یَسْتَوْفِیَانِ مِنِّی حَقَّهُمَا، وَ لَا أُدْرِکُ مَا یَجِبُ عَلَیَّ لَهُمَا، وَ لَا أَنَا بِقَاضٍ وَظِیفَهَ خِدْمَتِهِمَا، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعِنِّی یَا خَیْرَ مَنِ اسْتُعِینَ بِهِ، وَ وَفِّقْنِی یَا أَهْدَى مَنْ رُغِبَ إِلَیْهِ، وَ لَا تَجْعَلْنِی فِی أَهْلِ الْعُقُوقِ لِلْآبَاءِ وَ الْأُمَّهَاتِ یَوْمَ تُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُونَ. (۱۲) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ذُرِّیَّتِهِ، وَ اخْصُصْ أَبَوَیَّ بِأَفْضَلِ مَا خَصَصْتَ بِهِ آبَاءَ عِبَادِکَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أُمَّهَاتِهِمْ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ. (۱۳) اللَّهُمَّ لَا تُنْسِنِی ذِکْرَهُمَا فِی أَدْبَارِ صَلَوَاتِی، وَ فِی إِنًى مِنْ آنَاءِ لَیْلِی، وَ فِی کُلِّ سَاعَهٍ مِنْ سَاعَاتِ نَهَارِی. (۱۴) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اغْفِرْ لِی بِدُعَائِی لَهُمَا، وَ اغْفِرْ لَهُمَا بِبِرِّهِمَا بِی مَغْفِرَهً حَتْماً، وَ ارْضَ عَنْهُمَا بِشَفَاعَتِی لَهُمَا رِضًى عَزْماً، وَ بَلِّغْهُمَا بِالْکَرَامَهِ مَوَاطِنَ السَّلَامَهِ. (۱۵) اللَّهُمَّ وَ إِنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لَهُمَا فَشَفِّعْهُمَا فِیَّ، وَ إِنْ سَبَقَتْ مَغْفِرَتُکَ لِی فَشَفِّعْنِی فِیهِمَا حَتَّى نَجْتَمِعَ بِرَأْفَتِکَ فِی دَارِ کَرَامَتِکَ وَ مَحَلِّ مَغْفِرَتِکَ وَ رَحْمَتِکَ، إِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ، وَ الْمَنِّ الْقَدِیمِ، وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ.

« خداوندا بر محمّد بنده و فرستاده ات و بر خاندان پاکش درود فرست ، و آنان را به بهترین درود ها و رحمت و برکات و سلامِ خود مخصوص گردان ، الهی پدر و مادرِ مرا به کرامت نزد خود و درود از سوی خود اختصاص ده ، ای مهربانترین مهربانان . خداوندا بر محمّد و آلش درود فرست ، و دانشِ آنچه از حقوق ایشان که بر من لازم است به من الهام کن ، و دانشِ تمام آن واجبات را بدون کم و زیاد برایم فراهم نما ، آنگاه مرا به آنچه در این زمینه به من الهام کرده ای به کار گیر ، و توفیقم ده تا نسبت به آنچه به من بصیرت می دهی اقدام کنم ، تا به کار بستنِ چیزی از آنچه به من تعلیم داده ای از دستم نرود و ارکان بدنم از خدمتی که مرا به آن الهام فرموده ای احساس گرانی ننماید . خداوندا بر محمّد و آلش درود فرست همان طور که مارا به وجودش سرافراز فرمودی ، و برمحمّد و آلش درود فرست همان سان که به سببِ آن حضرت ، حقّی از ما برعهده مردم واجب نمودی . خداوندا چنان کن که از هیبتِ پدر و مادرم همچون هیبتِ سلطانِ خودکامه ، بیمناک باشم ، و به هردو چون مادری مهربان ، نیکی نمایم ، و اطاعتِ از آنان و نیکی به هردوی آنان را در نظرم از لذّت خواب در چشمِ خواب آلوده شیرین تر ، و برای سوزِ سینه ام از شربتِ گوارا در ذائقه ی تشنه خنک تر گردان تا خواسته ایشان را بر خواسته خود ترجیح دهم ، و خرسندی آن دورا بر خرسندیِ خودم مقدّم دارم و خوبی ایشان را در حقِّ خود هرچند اندک باشد زیاد ببینم و نیکویی خود را درباره ی ایشان گرچه بسیار زیاد باشد کم شمارم . خداوندا ، صدایم را در محضر آنان ملایم کن ، و گفتارم را بر آنان دلنشین فرما ، و خویم را نسبت به آنان نرمی عنایت کن ، و قلبم را بر هردو مهربان ساز ، و مرا نسبت به هر دو خوش رفتار و دلسوز قرار ده ، خداوندا هردو را به پاس تربیتِ من جزای نیکوده ، و در مقابل آنکه مرا گرامی داشتند جزای خیر عطا فرما ، و هرچه را در کودکی نسبت به من منظور داشته اند در حقِّ ایشان منظور کن . خداوندا اگر از جانبِ من آزاری به آنان رسیده ، یا از من کارِ ناخوشایندی دیده اند ، یا حقّی از آنان به وسیله من از بین رفته ، همه را موجبِ پاک شدنِ گناهانشان و مایه رفعتِ مقامشان و افزونی حسناتشان قرارده ، ای که بدی ها را به چندین برابربه خوبی تبدیل می نمایی . الهی اگر در گفتار با من از اندازه بیرون رفته اند ، یا در عملی نسبت به من زیاده روی نموده اند یا حقّی از من ضایع کرده اند ، یا از وظیفه ی پدر و مادری در حقِّ من کوتاهی نموده اند حقِّ خود را به آنان بخشیدم ، آنرا برایشان نثار کردم ، و از تو می خواهم که وزر و وبالِ آن را از دوش آنان برداری ؛ زیرا که من نسبت به خود ، آنان را در کوتاهی حقّ ، متّهم نمی کنم ، و آنان را در مهربانی درحقِّ خودم سهل انگار نمی دانم و از آنچه درباره ام انجام داده اند ناراحت نیستم ای پروردگارِ من ؛ زیرا رعایتِ حقِّ آنان بر من واجب تر ، و احسانشان نسبت به من دیرینه تر ، و منّتشان بر من بیشتر از آن است که از آنان از روی عدل تقاص بکشم ، یانسبت به ایشان معامله به مثل کنم ، خدایا اگر چنین کنم پس روزگار مدیدی که در تربیتِ من سپری کرده اند ، و رنج های زیادی که در نگاهداریِ من تحمّل نموده اند ، و آن همه که برخود تنگ گرفتند تا زندگی مرا گشایشی باشد چه می شود ؟ بدون شک ، بعید است که بتوانند حقِّ خود را از من دریافت دارند ، و من نمی توانم حقوقی را که بر عهده ام دارند تدارک نمایم ، و وظیفه خدمت آنان را به جای آورم ، پس بر محمّد و آلش درود فرست ، و ای بهترین کسی که از تو یاری جویند ، مرا یاری ده ، و ای راهنماینده تر کسی که به او روی آورده می شود مرا توفیق ده ، ودر آن روز که همه بدون آنکه برآنان ستم رود جزا می بینند مرا در زمره آنان که عاقِ پدر و مادرند قرار مده . خداوندا بر محمّد و آل او و نسل او درود فرست ، وپدر و مادرم را به بهترین چیزی که پدران و مادران بندگان با ایمانت را به آن مخصوص گرداندی مخصوص گردان ، ای مهربان ترین مهربانان . خداوندا یاد آنان را بعد از نمازهایم ، و در هیچ وقتی از اوقات شبم ، و ساعتی از ساعات روزم از صفحه قلبم مَزُدای . خداوندا بر محمّد و آلش درود فرست ، و مرا به برکات دعایی که برای آنان دارم بیامرز ، و آن دو را به سببِ خوبی هایی که در حقِّ من داشته اند مشمولِ غفرانِ حتمی قرارده ، و بخاطر درخواستِ من ، از آنان حتماً خشنود شو ، و آنان را با کرامت به سرمنزلِ سلامت برسان . خداوندا اگر پدر و مادرم را پیش از من آمرزیده ای پس ایشان را شفیعِ من قرار ده ، و اگر مرا پیش از آنان مورد آمرزش قرار داده ای پس مرا شفیعِ ایشان کن ،تا در پرتوی مهربانیت در سرای کرامت ، و جایگاه مغفرت و رحمتت گرد آئیم ؛ زیرا تو صاحب فضل بزرگ و نعمتِ قدیم هستی و تو مهربان ترین مهربانانی .

ترجمه صحیفه سجّادیّه ، حجه الاسلام و المسلمین حسین انصاریان

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت سایت اسلام اصیل، منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.